| Datum | 11 mei 2023 |
|---|---|
| Thema | Preventie en health promotion |
| Type |
|
| Tags | |
| Deel |
Na de afronding van niet één, maar twee masters als vervolg op haar Haagse bachelor Voeding en Diëtetiek, werkte Jaike Praagman aan de ‘Kankeratlas’ bij IKNL. In een interview met onderzoekster Jaike leest u de ontwikkeling van de Kankeratlas en de relevantie voor diëtisten en voedingsdeskundigen.
-
Hoe ben je uiteindelijk terechtgekomen bij IKNL?
Na de opleiding voeding en diëtetiek volgde ik mijn eerste master Voeding en Gezondheid in Wageningen. Na een jaar daar gewerkt te hebben, ben ik gestart aan een promotietraject in Utrecht bij het Julius Centrum van het UMC, waar ik onderzoek deed naar de associatie tussen verzadigd vet en hart- en vaatziekten in observationele studies. Daarna heb ik een aantal jaar gewerkt als statistisch programmeur bij een CRO (contract research organisation), waar ik analyses deed voor klinische studies in de farmaceutische en voedingsindustrie. Als statistisch programmeur was ik voornamelijk bezig met de analyses van onderzoek, waar ik veel van heb geleerd, maar ik miste het dat ik niet meer bij een heel onderzoekstraject betrokken was. Toen ben ik gaan zoeken naar een baan waarin ik dat wel kon en kwam ik al snel een vacature voor onderzoeker bij IKNL tegen.
-
Hoe is het idee achter de kankeratlas ontstaan?
Het idee bestond al bij mijn leidinggevende. Samen met mijn collega heb ik er werk van gemaakt. Meer dan drie jaar geleden zijn we begonnen en terwijl we zoekende waren naar hoe we een atlas gedegen zouden kunnen publiceren, kwam ik in contact met een onderzoeker uit Australië die had gewerkt aan de “Australian Cancer Atlas”, die al online stond. Hij wilde heel graag al hun ervaringen en programmeercode delen en zelfs helpen. Zo is een mooie samenwerking ontstaan. Wij hebben op basis van wat de Australische partij had uitgezocht over de statistische methoden de analyses gedaan op de Nederlandse data. Maar dat was slechts het begin. Er kwam heel veel kijken bij dit project, de data moesten goed worden voorbereid, de resultaten moesten geduid worden, er moesten heel veel partijen ingelicht en geraadpleegd worden. En de resultaten moesten natuurlijk op een werkende website komen. We zijn begonnen met het maken van een prototype, die bij een groep eindgebruikers getest is, om vervolgens de website te maken zoals hij nu is. Ook daarbij heeft de Australische partij meegewerkt, wat je wel kunt zien, want onze atlas lijkt erg op die van hun.
-
Hoe verloopt het proces van gegevensverzameling (postcodes en diagnoses)
De gegevens die we hebben gebruikt komen uit de Nederlandse Kankerregistratie (NKR). In de NKR worden al meer dan 30 jaar gegevens van alle kankerpatiënten in Nederland verzameld. Deze data worden beheerd door IKNL en kunnen worden opgevraagd voor onderzoeksdoeleinden, bijvoorbeeld met het doel de oncologische zorg te verbeteren of in kaart brengen van de huidige impact van kanker. IKNL krijgt via de pathologiedatabank (PALGA), medische registraties van ziekenhuizen (DHD) of hematologielaboratoria een signalering binnen van de kankerdiagnoses. Op basis daarvan halen datamanagers van IKNL-gegevens van de patiënt uit het elektronische patiëntendossier. Dit wordt allemaal zo gedaan dat de privacy van de patiënten gewaarborgd blijft.
-
Waarom is het relevant dat de incidentie van soorten kanker wordt gekoppeld aan postcodes?
Deze informatie is heel waardevol, omdat het bijvoorbeeld inzicht geeft in of het voor het risico op kanker uitmaakt waar mensen wonen. Je zou natuurlijk het liefst willen zien dat het risico heel laag is overal en vooral dat er geen geografische verschillen zijn in het risico op kanker. Als dat er wel is, kun je onderzoeken wat de oorzaak is en deze gerichter aanpakken. Neem bijvoorbeeld de variatie in huidkanker. Er zijn gebieden waar dit meer voorkomt, dus je wilt naast de landelijke preventiemaatregelen ook gerichter preventiebeleid kunnen voeren in gebieden die nu op de kaart eruit springen. Niet alleen voor de atlas is het interessant om deze koppeling te maken. Het is door zo’n koppeling bijvoorbeeld ook mogelijk om in kaart te brengen hoe lang mensen moeten reizen naar een ziekenhuis en of dat van invloed is op hun behandeling en prognose. Deze informatie kunnen diëtisten en voedingsdeskundigen bijvoorbeeld inzetten tijdens voorlichtingen.
-
Hoe kunnen specifiek diëtisten of voedingsdeskundigen deze atlas nog meer inzetten?
Een deel van de geografische verschillen die je ziet in het voorkomen van kanker in Nederland zullen leefstijl gerelateerd zijn. Als diëtist kun je een mooie rol spelen in het adviseren en coachen van mensen zodat hun voedingsgedrag gezonder wordt. Of de atlas daar direct bij helpt, weet ik niet. Ik hoop vooral dat het mensen nogmaals bewust maakt van de gezondheidsverschillen in Nederland en dan met name op de ongelijke kansen op een gezond leven die daaraan ten grondslag ligt. Dat gaat veel dieper dan het voorschrijven van een gezond voedingspatroon, maar dat is er natuurlijk wel onderdeel van.
-
Wat zijn de grootste misverstanden betreft de interpretatie van de atlas?
We zijn denk ik allemaal geneigd om direct verklaringen te zien en te bedenken voor de patronen in de atlas. Maar het is heel belangrijk om in je te realiseren dat de atlas geen verbanden laat zien tussen de oorzaken van kanker en het voorkomen van kanker. Wat de atlas laat zien is de variatie in het voorkomen van kanker en niets meer dan dat. We proberen de variatie natuurlijk wel te verklaren. En we kunnen aangeven dat bepaalde associaties aannemelijk zijn (of juist niet), door de informatie uit de atlas die te combineren met andere kennis en informatie over kanker, maar hard maken van de associaties kunnen we het niet op basis van alleen deze analyses. Dat is heel complex. Het is dus een startpunt voor verder onderzoek en een tool om mensen bewust te maken van de bestaande verschillen.
Een andere denkfout die gemaakt zou kunnen worden is dat een verhoging in een bepaald gebied één op één te vertalen is naar het risico op kanker van een individu die in dat gebied woont. Als het aantal diagnoses in een gebied hoger is dan we verwachten, betekent dat dat het gemiddelde risico op kanker in dat gebied in de afgelopen tien jaar hoger was dan gemiddeld in Nederland. Dat is niet per definitie gelijk aan het individuele risico op kanker. Dat individuele risico kan namelijk zowel hoger als lager zijn dan dat gemiddelde risico in een gebied.
-
Kunnen studenten van Hogescholen en Universiteiten bijdragen aan de ontwikkeling van dit soort innovatieve interventies?
Zeker. Er zijn altijd stagiaires aan het werk bij IKNL op allerlei projecten. Het is een beetje afhankelijk van het project welke studieachtergrond erbij past. Het afgelopen half jaar heeft een studente van de TU Eindhoven onderzoek gedaan naar hoe de analyses die we voor atlas doen sneller zouden kunnen. Ze nemen namelijk behoorlijk wat rekentijd van de computer in beslag. Als het gaat om studenten van voeding en diëtetiek denk ik dat het interessant is om te weten dat er binnen IKNL ook onderzoek wordt gedaan naar voeding en kanker. Bij dat soort onderzoeken wordt nog wel eens een stagiaire van voeding en diëtetiek aangetrokken.
